Screen-Shot-2012-12-05-at-13.42.20

Yeni Ekonomi, Yerel Kalkınma

KITLE FONLAMASI (CROWDSOURCING)- NEDIR, NE DEĞILDIR? (2)

18 Jan , 2017  

Kitle fonlamasi “Fikri hakların kitleye sunulması” ile devam ediyoruz. Kitle fonlama sitelerinde yeni bir fikir paylaşmanın önünde ki engellerden bir tanesi de fikri mülkiyet ve hakların hiç ya da çok az korunuyor olmasıdır. Bir kere bir fikir paylaşıldığında, kopyalanabilir, IndieGoGo’nun kurucu Slava Rubin’in de belirtiği üzere. Bu konuda avukat Simon Brown fikirlerin paylaşılmadan önce erken paten başvurusu yapılmasının önemli bir detay olduğunu belirtiyor.

Kitle Fonlaması Platformları ve Öne Çıkan Kampanyalar:

2012’ye kadar 450’nin üzerinde kitle fonlama platformları vardı. Proje sahiplerinin projelerinin hangi platformda daha geçerli olduğunu ve daha uygun olduğunu bilmesi ya da öğrenmesi gerek. Birçok kitle fonlama platformları arasında bazı temel farklılıklar gözlemlenebilir.

CrowdCube ve Seedrs (sırasıyla crowdcube.com ve seedrs.com) küçük şirketlerin hisse karşılığında kayıtlı üyelerden küçük yatırımlar almalarını sağlar. CrowdCube yeni başlayan şirketlerden hisse karşılığında direkt olarak yatırım yapılmasını sağlarken Seedrs bir aracı danışman firma gibi fonları elinde tutup yeni işlere yatırmaktadır.

***

Erken Dönem Kampanyaları:

Electric Eel Shock adında bir Japon rock grubu 20014’te 100 fanından 10.000 Sterlin topladı ve onları “100 samuray” olarak adlandırdıktan sonra onlara ömür boyu grubun tüm etkinliklerinde davetli listesine ekledi. İki sene sonra SellaBand üzerinden en hızlı 50.000 ABD Doları toplayan gurup oldular.

Franny Armstrong daha sonra “The Age of Stupid” adlı filmi için online olarak 2004’ten 2005’e kadar 1.500.000 Sterlin topladı.

 

En yüksek hasılatı elde eden kampanyalar:

Şu ana kadar en yüksek fonlamayı elde eden kitle fonlaması 93.800.000 (en son verilerde 110.000.485’e ulaşmış durumda) ABD Doları ile Star Citizen isminde uzay ticareti ve savaş oyunu elde etti. Kendinden daha önceki rekor ise 10.266.844 (en son verilerde 20.338.986’ya ulaşmış durumda) ABD Doları ile Pebble Watch’a (güncel adı Pebble Time) aitti.

 

Kitle Fonlamasının Yararları ve Olası Riskleri:

Yapımcı için Yararları:

Kitle fonlaması finansal kazançların ötesinde birden çok yararlı ve kazanımları daha vardır. Aşağıdakiler kitle fonlamasının finans dışında ki yararlarıdır.

  • Profil: ilgi çekici bir projece yapımcının ününü ve daha sonra ki kişisel finans hayatında başarılılarının artırmasında önemli bir faktör olabilmektedir
  • Pazarlama: bir proje başarısız olsa dahi kendisine bir kitle ve tanınmışlık (reklamvari) oluşturduğu için daha sonra pazarda olumlu bir geri dönüş almasında etkili olabilir
  • Geri dönütler: geri dönütler birer eleştiri gibi bir projenin geliştirilmesinde, hatalarının giderilmesinde önemli avantajlar sunabilir.

 

Yapımcı için engeller ve riskler:

  • İtibar: finansal hedefe ulaşıp verilen vaatlerin zamanında yerine getirilmemesi büyük bir engel ve itibar kaybına sebep olabilmekte (Pibble Time vaat ettiği saatleri geç teslim etmesi kampanyalarının neredeyse başarısız olmasına sebebiyet veriyordu. 1 seneyi aşkın bir süreden sonra itibarlarını restore edebildiler.)
  • Fikir hakkının korunumu: Yukarda da bahsi geçtiği üzere içerik ve dijital fikir üreticilerinin fikirlerinin çalınmasına ve koruma altında değilse başkaları tarafından başka kitle fonlamalarında proje olarak sunulmalarına sebebiyet verebiliyor.
  • Bağışçı bitkinliği: Eğer aynı ağ üzerinde sürekli aynı kitleye hitap eden projeler sunulursa belli bir süreden sonra bu kitlede bitkinliğe ve isteksizliğe sebebiyet açabilir. Hatta bazı durumlarda yeni projeler için gerekli desteğin toplanamamasına sebebiyet verebilir.
  • Kitlenin istismar korkusu: yeterince önlem alınmazsa ve yaptırımların yeterli boyutta olmaması durumunda kitlenin istismar edileceği korkusu ile fonlamaların başarısız olması.

 

Türkiye’de Kitle Fonlaması:

Türkiye’de de dünyada olduğu gibi bazı platformalar tamamen ticari amaçlı projelere yer verirken, sadece sosyal amaçlı projelere yer veren platformlar da mevcut. Henüz gelişme/tanınma aşamasında olmakla birlikte, ülkemizde de 2013 yılından itibaren bu amaçla faaliyet gösteren platformlar oluşturulmaya başlandı.

Türkiye’de iki tane internet sitesi bu konuda oldukça başarılı ve birden fazla başarılı örnek sunmuş durumda. Bunlardan en popülerleri fongogo.com, ki aynı zamanda imecefon.com’u satın alarak bünyesine katmıştır. Fonlabeni.com’da ayrıca başarılı siteler arasındadır. İmecefon.com’un başarısızlığının ardında yatan en önemli sebepler, araştırmama göre sırasıyla, kitle fonlaması Türkiye’de popüler değilken ortaya çıkmış olması ve fonlamalara 30 gün süre sınırı koymuş olması.

 

Sistem nasıl Türkiye’de işliyor?

Tüm dünyadakine benzer bir şekilde olmakla birlikte ülkemizde şu anda daha fazla hayır fonlarına ve sosyal etkinliklere katılımın yüksek olduğu gözlemlenebilir.

 

Vergileme

Kitlesel fon toplama işleminin vergisel sonuçları öngörülen projeye, vaat edilen ödüllere, talep edilen katkının niteliğine ve miktarına göre farklılık göstermektedir. Hangi vergilerin ne zaman uygulanacağının tespiti için her bir olayın kendi içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Karşılığında belli bir menfaat öngörülerek fon kabul edilmesi, birçok durumda gelecekte yapılacak bir mal ya da hizmet teslimi karşılığında avans temini olarak değerlendirilebilir. Bu durumda toplanan fonların gelir vergisine tabi tutulması, ancak gelir vergisi açısından vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği dönemde beyan edilmesi gerekecektir. Hazırlanması öngörülen müzik albümü için destekçilerden 10 TL talep edilmesi, karşılığında çıkarılacak albümün cd ortamında kopyasının kendilerine gönderileceğinin vaat edilmesi bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Albüm çıktığında hediye cd fatura edilir. Mevcut ya da gelecekte üreteceği ürünlerin satışını internet platformları aracılığıyla satan kişilerin faaliyetlerini ticari organizasyon içerisinde ya da süreklilik arz edecek şekilde yapmaları halinde, bu kişiler adına mükellefiyet tesis edilerek elde ettikleri gelirin gerçek usulde ticari kazancın tespiti çerçevesinde vergilendirilmesi gerekir.

 

Ticari organizasyon içerisinde veya devamlı olarak gerçekleştirilmeyen arızi satışlardan elde edilen kazanç arızi ticari kazanç niteliğindedir, 2014 yılı için 21.000 TL’ye kadar olan arızi ticari kazançlar gelir vergisinden istisnadır. Toplanan fon karşılığında destekçilere herhangi bir menfaat temin edilmediği durumlarda, yapılan ödeme destekçi açısından bağış olarak değerlendirilecektir. Gerekli şartların sağlanması, mevzuatta öngörülen dernek ve vakıflara yapılması halinde vergiye tabi kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkündür.

 

-KDV

Arızi şekilde yapılan ticari, zirai ve serbest meslek faaliyetleri KDV’ye tabi değildir. Süreklilik arz eden ve satıcılara tacir sıfatını kazandıracak boyuttaki satışlar ile sürekli serbest meslek faaliyeti niteliğindeki teslim ve hizmetler ise KDV’ye tabi olacak ayrıca mükellefiyet tesis edilmesi gerekecektir.

***

 

Muhammed Ali Kul

Kaynaklar ve ileri okuma:

https://en.wikipedia.org/wiki/Crowdfunding

http://www.ey.com/

http://www.fongogo.com/NasilCalisir

http://www.fonlabeni.com/yardim/sss/183

https://en.wikipedia.org/wiki/Kickstarter

https://www.gofundme.com/tour/

http://www.digitalage.com.tr/makale/projesi-olup-parasi-olmayanlara-kitlesel-fonlama-cozumu/

By


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *